EARTH CHARTER

Triển khai Hiến chương Trái đất

Sáng kiến Hiến chương Trái đất tại Việt Nam

 
 
Tóm tắt lịch sử của Sáng kiến Hiến chương Trái đất

Hiến chương Trái đất là một tuyên ngôn của nhân loại về sự tương thuộc và sự chịu trách nhiệm toàn cầu, nó đặt ra các nguyên tắc cơ bản để xây dựng một thế giới công bằng, bền vững và hòa bình. Nó nỗ lực để xác định các trở ngại và các cơ hội chính yếu mà nhân loại trong thế kỷ 21 đang đương diện. Những nguyên tắc của Hiến chương được lập nên với chức năng là “một chuẩn mực chung mà ở đó hành động của tất cả các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp, chính phủ và các thiết chế đa quốc gia được hướng dẫn và kiểm nghiệm” (Lời mở đầu của Hiến chương Trái đất). Hiến chương Trái đất là sản phẩm của một cuộc đối thoại dài cả thập kỷ, toàn cầu, đa văn hóa về các mục đích chung và các giá trị mà loài người chia sẻ trong suốt những năm 1990. Tiến trình này, được đặc trưng bởi một quá trình tham vấn cởi mở nhất từng được biết đến trong lịch sử của việc soạn thảo một tài liệu quốc tế, chính là cơ sở tạo nên tính chính danh của Hiến chương Trái đất như một chỉ dẫn đaọ đức.

Khởi nguồn của Hiến chương Trái đất

       Trong số rất nhiều gợi ý trong Tương lai chung của chúng ta (1987),  báo cáo của Ủy ban Thế giới về Môi trường và Phát triển (WCED), kêu gọi việc tạo lập “Tuyên bố chung về Bảo vệ Môi trường và Phát triển Bền vững” duới hình thức của một “hiến chương mới” với các quy tắc chỉ dẫn các quốc gia trong quá trình chuyển đổi đến phát triển bền vững. Từ lời kêu gọi này, Maurice F. Strong, tổng thư ký Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất ở Rio năm 1992 (Hội nghị Liên hợp quốc về Môi trường và Phát triển) đã đề xuất từ năm 1990 rằng cuộc gặp cấp cao lần này sẽ thảo ra và thông qua Hiến chương Trái đất. Các cuộc hội đàm liên chính phủ về Hiến chương Trái đất đã được tổ chức trong suốt giai đoạn chuẩn bị của Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất Rio, tuy nhiên một thỏa thuận liên chính phủ về các quy tắc cho Hiến chương Trái đất vẫn chưa đat được. Tuyên bố Rio mà Hội nghị Thượng đỉnh ban hành đã bao gồm một bộ nguyên tắc có giá trị, tuy nhiên nó lại thiếu một tầm nhìn đạo đức mà nhiều người mong đợi sẽ có ở Hiến chương Trái đất.

       Do vậy năm 1994, Maurice Strong, với cương vị là chủ tịch Hội đồng Trái đất, cùng với Mikhail Gorbachev - chủ tịch Hội chữ thập xanh Quốc tế phát động một sáng kiến Hiến chương Trái đất mới. Đó là nhờ vào Jim McNeill, tổng thư ký của WCED và Queen Beatrix và thủ tướng Ruud Lubbers của Hà Lan đã đưa Strong và Gorbachev làm việc cùng với nhau. Chính phủ Hà Lan đã hỗ trợ những bước tài chính ban đầu. Kế hoạch là thực hiện dự án này như là một sáng kiến của xã hội dân sự và thảo ra một bản hiến chương phản ánh sự đồng thuận bắt nguồn từ xã hội dân sự toàn cầu về các giá trị và nguyên tắc cho một tương lai bền vững.

       Đại sứ Mohamed Sahnoun của Algeria với vai trò là giám đốc quản trị đầu iên của dự án Hiến chương Trái đất trong năm 1995 khi một quá trình hội đàm và nghiên cứu mới mang tầm cỡ quốc tế trong lĩnh vực đạo đức môi trường, phát triển bền vững và bộ luật quốc tế đang diễn ra. Ban thư ký Hiến chương Trái đất được thành lập tại Ủy ban Trái đất tại Costa Rica dưới sự điều hành của giám đốc quản trị của Ủy ban Trái đất, Maximo Kalaw, Philippines. Năm 1996, Mirian Vilela, người Brazil  đã trở thành điều phối viên của các hoạt động Hiến chương Trái đất tại Ủy ban Trái đất. Cho đến cuối năm 1996, Hội đồng Hiến chương Trái đất đã được thành lập với nhiệm vụ giám sát quá trình dự thảo. Nó được đồng chủ trì bởi Strong và Gorbachev cùng với 23 các nhà xuất chúng lỗi lạc đến từ các vùng khác nhau trên thế giới. Hội đồng đã mới Steven C. Rockefeller, giáo sư về tôn giáo tại Mỹ, làm chủ trì và thành lập hội đồng dự thảo quốc tế. Quá trình dự thảo, bắt đầu từ tháng 1 năm 1997 và phải cần 3 năm để hòan thành,

       Hàng trăm các tổ chức và hàng nghìn các cá nhân đã tham gia vào việc sáng lập ra Hiến chương Trái đất. 45 ủy ban quốc gia Hiến chương Trái đất đã được thành lập. Các cuộc đối thoại về Hiến chương Trái đất đã được thực hiện trên toàn thế giới và cả on-line qua internet, và các cuộc hội thảo khu vực lớn được tổ chức ở Châu Á, Châu Phi, Trung và Nam Mỹ, Bắc Mỹ và Châu Âu. Các ý tưởng và giá trị của Hiến chương Trái đất phản ánh sự đa dạng của các nguồn chất xám và các phong trào xã hội. Điều này bao gồm cả sự thông tuệ của thế giới các tôn giáo, những trào lưu triết học nổi bật, và tầm nhìn khoa học kỹ thuật mới, bắt nguồn từ nhiều ngành khác nhau, trong đó có vũ trụ học và sinh thái học. Hiến chương Trái đất nên được xem như là một sản phẩm của phong trào đạo đức toàn cầu, mang dấu ấn trong Tuyên bố chung về Nhân quyền, và thu được sự ủng hộ lớn vào những năm 1990. Ủy ban dự thảo đã làm việc một cách sát sao với Ủy ban Hội Liên Hiệp Quan sát Thế giới  (IUCN) về Luật Môi trường và đã xem xét cẩn thận tất cả các tuyên bố luật và hiệp ước quốc tế và hơn 200 tuyên bố xã hội dân sự và hiệp ước của nhân loại. Hiến chương Trái đất đã xây dựng và mở rộng luật môi trường quốc tế và phát triển bền vững. Nó phản ánh sự quan tâm và nguyện vọng qua bảy cuộc họp Thượng Đỉnh của Liên hợp quốc trong suốt những năm 1990 về môi trường, nhân quyền, dân số, trẻ em, phụ nữ, phát triển xã hội, và thành phố. Nó cũng đã nhận ra tầm quan trọng của việc có sự tham gia rộng rãi và dân chủ thảo luận cho sự phát triển con người và bảo vệ môi trường.

       Văn bản cuối cùng của Hiến chương Trái đất, đuợc thông qua ở Hội đồng Hiến chương Trái đất tại trụ sở chính của UNESCO tại Paris tháng 3 năm 2000, bao gồm lời tựa, 16 nguyên tắc chính, 61 nguyên tắc phụ, và một kết luận tựa đề “Con đường phía trước”. Phần lời tựa khẳng định rằng “chúng ta là một gia đình nhân loại và một cộng đồng Trái đất và cùng một số phận”, và Hiến chương Trái đất khuyến khích tất cả mọi người nhận ra phần trách nhiệm mình cần làm, tùy theo hoàn cảnh và khả năng của mỗi người, vì hạnh phúc của của cả gia đình nhân loại, vì chất lượng cuộc sống cộng đồng tốt hơn, và vì những thế hệ sau. Bằng việc nhận ra mối quan hệ tương quan giữa các vấn đề môi trường, kinh tế, xã hội và văn hóa của nhân loại, Hiến chương Trái đất đã giới thiệu một cơ cấu đạo đức tích hơp. Các quy tắc được chia ra làm bốn phần chỉ ra các cốt lõi của tầm nhìn với tiêu đề: I Tôn trọng và quan tâm đến chất lượng cuộc sống cộng đồng; II Sự toàn vẹn của hệ thống sinh thái học; III Công bằng kinh tế và xã hội; và IV Dân chủ, bất bạo lực và hòa bình. Hiến chương Trái đất chỉ ra rất nhiều quan điểm và giá trị tinh thần, được chia sẻ một cách rộng rãi, có thể thúc đẩy sự cam kết thực hiện các quy tắc đạo đức của Hiến chương, và một tầm nhìn về một xã hội hòa bình và hạnh phúc.

Sáng kiến Hiến chương Trái đất, 2000 - 2005

       Giai đoạn 2 của Sáng kiến Hiến chương Trái đất được bắt đầu với lễ phát động chính thức về Hiến chương Trái đất tại Cung Hòa bình, Hague, tháng 6 năm 2000. Tiếp theo sự kiện này, Hội đồng Hiến chương Trái đất đã chuyển giao trách nhiệm giám sát Sáng kiến Hiến chương Trái đất và xây dựng nguồn vốn sang Ban chỉ đạo mới thành lập bao gồm nhiều thành viên khác nhau của Hội đồng Hiến chương Trái đất. Hội đồng vẫn giữ quyền quản lý về các văn bản của Hiến chương Trái đất và các ủy viên vẫn tiếp tục đưa ra lời khuyên và hỗ trợ cho sáng kiến từ phương diện cá nhân. Năm 2000, Miran Vilela đã được chỉ định vào vị trí giám đốc của Ban thư ký Hiến chương Trái đất tại Đại học Hòa Bình. Trong vòng 5 năm tới, Hiến chương Trái đất sẽ được dịch sang 40 tiếng và được thừa nhận bởi hơn 250.000 tổ chức đại diện cho sự quan tâm của hàng trăm triệu người. Trong số các tổ chức đã công nhận Hiến chương Trái đất có UNESCO, Hội Liên Hiệp quan sát Thế giới (IUCN), Ủy ban quốc tế về Sáng kiến Môi trường địa phương (ICLEI), và Hội nghị thị trưởng Mỹ, Hiến chương Trái đất cung cấp một tóm lược tuyệt vời về các nhân tố cơ bản của phát triển bền vững và hòa bình thế giới, và truớc đó nó đã được áp dụng rộng rãi vào việc giảng dạy như là ở trường học, trường cao đẳng, đại học và các chương giáo dục không chính thức.

       Tại Hội nghị Thượng đỉnh Thế giới về Phát triển bền vững tại Johannesburg năm 2002, với những nỗ lực to lớn, Hiến chương Trái đất đã được chính thức thừa nhận. Trong suốt hội nghị Thượng đỉnh, các nhà lãnh đạo thế giới và quốc gia và rất nhiều các tổ chức phi chính phủ tham gia hội nghị đã đưa ra những tuyên bố chung nhằm hỗ trợ Hiến chương Trái đất. Bản tuyên bố cuối cùng trong hội nghị Johannesburg không đề cập rõ đến Hiến chương Trái đất. Tuy nhiên, nó đã khẳng định nội dung chính của Hiến chương Trái đất khi vay mượn ngôn ngữ từ Hiến chương, nó nói rằng “chúng ta tuyên bố trách nhiệm của chúng ta đối với nhau, đối với một cuộc sống cộng đồng chất lượng hơn, và đối với con cái chúng ta”. Những nỗ lực tìm kiếm sự công nhận chính thức của Hiến chương Trái đất tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc vẫn đang tiếp tục.

       Cho đến năm 2005, Hiến chương Trái đất đã được công nhận một cách rộng rãi như là một tuyên bố đồng thuận mang tính chất toàn cầu về ý nghĩa của tính bền vững, thách thức và tầm nhìn của phát triển bền vững và các quy tắc để đạt được phát triển bền vững. Nó đã được sử dụng như là căn cứ cơ bản cho các đàm phát về hòa bình, như là một văn bản tham khảo trong chuẩn mực phát triển toàn cầu về phát triển và các điều lệ về đạo đức, như một cơ sở cho quá trình quản lý và pháp lý, như một công cụ phát triển cộng đồng và như một khung cơ chế cho các chương trình giáo dục về phát triển bền vững. Hiến Chương cũng đã có ảnh hưởng rất quan trọng đến kế hoạch thực hiện Một thập kỷ giáo dục cho Phát triển bền vững của Liên hợp quốc và ECI đã trở thành đối tác của UNESCO trong việc thúc đẩy tuyên bố Thập kỷ này.

       Năm 2005, Ban chỉ đạo đã thực hiện một sự rà soát chiến lược, điểm mạnh và điểm yếu của Sáng kiến Hiến chương Trái đất. Nó bao gồm cả việc đánh giá từ bên trong và bên ngoài. Việc xem xét  từ bên ngoài được thực hiện bởi Altan AtKisson, nhà tư vấn quốc tế trong lĩnh vực phát triển bền vững. Quá trình đánh giá đã kết luận rằng rất nhiều hoạt động đã được hoàn thành trong khoảng thời gian từ năm 2000 đến 2005 và Sáng kiến đã đạt được đúng những gì đề ra và nên được tiếp tục, tuy nhiên sự đánh giá trong tương lai phụ thuộc vào việc tái tổ chức cơ cấu quản lý của Sáng kiến và kế hoạch chiến lược dài hạn. Đỉnh điểm của qua trình xem xét chiến lược là Hội thảo Hiến chương Trái đất tại Hà Lan đã được tổ chức bởi Ủy ban Quốc gia Hà Lan về Hợp tác quốc tế và Phát triển bền vững (NCDO) với hơn 400 lãnh đạo và nhà hoạt động Hiến chương Quốc tế tham gia. Tại hội thảo này, ban chỉ đạo đã quyết định chỉ định Alan AtKisson làm giám đốc điều hành mới của Ban thư ký Hiến chương Trái đất.

       Trong suốt quá trình diễn ra hội thảo tại Hà Lan, nhà xuất bản KIT Publishers tại Amsterdam đã phát hành một cuốn sách biên soạn bởi Peter Blaze Corcoran, Mirian Vilela và Alide Roerink với tựa đề Hành động Hiến chương Trái đất: hướng về một Thế giới Bền vững. Ấn phẩm này bao gồm 60 bài luận được viết bởi các nhà lãnh đạo và những người ủng hộ Hiến chương Trái đất từ khắp nơi trên thế giới và đưa ra một cái nhìn khái quát về ý nghĩa của Hiến chương Trái đất và các hoạt động của Hiến chương Trái đất.

Sáng kiến Hiến chương Trái đất, từ 2006 đến nay

       Năm 2006, Ban thư ký Hiến chương Trái đất được tổ chức lại và gọi là Hiến chương Trái đất Quốc tế (ECI). Ủy ban Hiến chương Trái đất Quốc tế với 23 thành viên đã được thành lập để thay thế cho Ban chỉ đạo và giám sát các chương trình chủ chốt của ECI và nhân viên. Steven Rockefeller, Razeena Wagiet từ Nam Phi và Erna Witoelar từ Indonesia đã được bầu làm đồng chủ trì của Hội đồng ECI mới thành lập. Trung tâm Thông tin và Kế hoạch Chiến lược của Hiến chương Trái đất được đặt ở Stockholm, Thụy Điển. Ban thư ký Hiến chương Trái đất tại Trường đại học Hòa Bình được chuyển đổi sang thành Trung tâm Hiến chương Trái đất vì Giáo dục và Phát triển Bền vững. Hội đồng ECI đã thông qua nhiệm vụ và tầm nhìn mới, và bắt đầu phát triển chiến lược và chính sách mới cho giai đoạn 3.

       Các chính phủ quốc gia bắt đầu nỗ lực trong việc có những cam kết mạnh mẽ hơn và chính thức hơn đối với Hiến chương Trái đất. Bộ môi trường Brazil đã gia nhập thỏa thuận chính thức với Ban thư ký ECI và Trung tâm Bảo vệ nhân quyền của Petrópolis, do Leonardo Boff và Marcia Miranda thành lập để thúc đẩy Hiến chương Trái đất trên mọi lĩnh vực trong xã hội Brazil. Trong suốt lễ kỷ niệm Ngày Trái đất năm 2007, các bộ giáo dục và môi trường của chính phủ Mexico đã chính thức cam kết về việc áp dụng Hiến chương Trái đất như một công cụ giáo dục trong hệ thống trường học Mexico. Các chính phủ và thành phố khác  đã bắt đầu làm quen hoặc củng cố sự cam kết một cách công khai trong việc thừa nhận, áp dụng và thực hiện Hiến chương Trái đất, bao gồm cả nước Anh, Úc, Cộng hòa Tatarstan thuộc Liên bang Nga, và các thành phố như Calgary (Canada), Munhich (Đức), New Dehli (Ấn Độ), Oslo (Na uy) và Sao Paulo (Brazil).

       Trong những năm 2006 và 2007, đã có khoảng 4600 tổ chức phê chuẩn Hiến chương Trái đất và trang web của Hiến chương Trái đất bắt đầu chứng kiến một sự thay đổi nhanh chóng về số lượng người ghé thắm, gần 100.000 lượt một tháng. Các chương trình mới đã được phát động trong lĩnh vực Tôn giáo và Kinh doanh. Sáng kiến Tuổi trẻ Hiến chương Trái đất bắt đầu mở rộng với nhiều nhóm hoạt động ở 23 nước và hội viên của Hiến chương Trái đất tăng lên đến 97 ở 58 quốc gia. Hiến chương Trái đất bắt đầu tính đến sự phù hợp của các chính sách đối với các vấn đề có tính toàn cầu, ví dụ như việc thay đổi khí hậu đã làm nổi bật sự phụ thuộc lẫn nhau của nhân loại và nhu cầu cần có một hành động tập thể. ECI đã được mời tham gia trong một hội thảo quốc tế về Hợp tác đa văn hóa và đa tôn giáo cho Hòa Bình do Đại hội đồng Liên hợp quốc tổ chức.  

       Sau ba ngày họp về kế hoạch chiến lược dài hạn do Oscar Motomura chủ tọa tại Amana Key, Sao Paolo, Brazil, năm 2007, Hội đồng ECI đã phát động chiến lược mới với tên gọi “Mở rộng phi tập trung hóa sự phân quyền” với mục đích làm tăng đáng kể sự tham gia tích cực vào Sáng kiến mà không cần đến nhu cầu mở rộng trung tâm hành chính. “Đường lối chỉ đạo hành động” mới đã được phát hành đưa ra một cơ chế và cơ cấu điều phối cho hoạt động phi tập trung hóa này để thúc đẩy Hiến chương Trái đất và thực hiện tầm nhìn của nó.

       Sau hai năm hướng dẫn việc chuyển đổi sang giai đoạn ba của Sáng kiến Hiến chương Trái đất, đến cuối năm 2007, Alan AtKisson đã từ chức giám đốc điều hành của ECI để có thể dành nhiều thời gian hơn cho sự nghiệp tư vấn kinh doanh và các dự án liên quan khác của ông. Ông vẫn tiếp tục công việc của mình với ECI như một nhà cố vấn. Mirian Vilela đã được chỉ định là giám đốc điều hành mới của ECI, và văn phòng trụ sở của ban thư ký ECI một lần nữa được đặt ở Trường đại học Costa Rica, cùng với Trung tâm Hiến chương Trái đất về Giáo dục và Phát triền Bền vững. Năm 2007, Erna Witoelarr đã từ chức đồng chủ trì và sau đó Brendan Mackey được bổ nhiệm thay thế.

       Nhìn về phía trước, Hiến chương Trái đất tiếp tục phát triển ở tầm cỡ quốc tế như là cội nguồn của động lực hành động, môt cơ chế giáo dục, và một văn bản quốc tế dưới luật, cũng như các tài liệu tham khảo cho chính sách phát triển, pháp lý, thỏa thuận và tiêu chuẩn quốc tế. Việc phê chuẩn Hiến chương Trái đất đã trở thành một quá trình nhấn mạnh sự cam kết thực hiện, bao gồm cả việc sử dụng Hiến chương như một khung đánh giá. Phi tập trung hóa sự phân quyền đã mở đường cho sự mở rộng nhanh chóng của các hoạt động liên quan đến Hiến chương Trái đất trên toàn cầu. Duy trì cách tiếp cận này, tháng 5 năm 2008, cuộc họp tại Hội đồng ECI đã thông qua kế hoạch chiến lược dài hạn với việc thành lập sáu nhóm hành động sẽ khởi đầu cho các hoạt động mới nhằm hỗ trợ Hiến chương Trái đất trong lĩnh vực Kinh doanh, Giáo dục, Truyền thông, Tôn giáo, Liên hợp quốc và Thanh niên.